Bịt mắt, quả bóng cho chó và một cậu bé 10 tuổi: điều gì đằng sau màn quảng bá bóng bàn trên CBeebies?

Có một khoảnh khắc trong buổi ghi hình mà không ống kính nào ghi lại trọn vẹn: Leon Thomson bịt mắt, đứng yên trước bàn bóng bàn, lắng nghe từng tiếng nảy của quả bóng. Bên cạnh anh, Nathan Bloom – mười tuổi – cầm một quả bóng đồ chơi cho chó, nhìn chăm chú. Không có điểm số, không có trọng tài, không có khán giả. Chỉ có ánh đèn trường quay của chương trình "Waffle" trên kênh CBeebies và một câu hỏi không ai nói thành lời: giữa một buổi giải trí truyền hình như thế này, bóng bàn thực sự đang trồng xuống loại hạt giống nào? Theo thông cáo của Table Tennis England, Leon Thomson xuất hiện với vai trò "ảo thuật gia bóng bàn". Anh thực hiện pha đánh bóng bịt mắt, một tiết mục thuộc dòng bóng bàn trình diễn – nơi người chơi dùng thính giác, cảm giác không gian và trí nhớ cơ bắp để theo dõi trái bóng. Kỹ năng này thật đến mức người xem phải nín thở, nhưng nó không phải là kỹ thuật thi đấu. Nó cũng giống như một cú ảo thuật: càng đẹp bao nhiêu, càng xa bản chất điểm số bấy nhiêu. Đi cùng Leon là Nathan Bloom. Nathan mới 10 tuổi, sinh hoạt tại Trung tâm bóng bàn Barnet, thi đấu cho Urban TTC ở giải Cadet BCL và được Leon kèm cặp một-một. Trong chương trình, hai thầy trò chơi với quả bóng đồ chơi cho chó – một đạo cụ cố tình nằm ngoài danh mục bóng thi đấu, không qua chứng nhận ITTF, được chọn vì sự hài hước và dễ gần với khán giả nhỏ tuổi. Thoạt nhìn, đây là một mẩu tin bình thường của một liên đoàn quốc gia. Không có bảng xếp hạng, không có thống kê đối đầu, không có thành tích nào được công bố. Nhưng nếu đào xuống lớp sương mù của một thông cáo quảng bá, vẫn có một tầng trầm tích đáng đọc: cách một nền bóng bàn dùng truyền hình thiếu nhi để gieo hạt từ rất sớm. Điều đầu tiên đáng chú ý là đối tượng của kênh. CBeebies là thương hiệu truyền hình dành cho trẻ em thuộc BBC, nhắm vào độ tuổi 4–7. Đây chính là giai đoạn một đứa trẻ lần đầu cầm vợt, lần đầu hiểu rằng trái bóng có thể nảy, có thể xoáy, có thể ngoan ngoãn hoặc bướng bỉnh theo ý người chơi. Ở tuổi này, một chú chó hoạt hình đánh bóng bàn có sức hút lớn hơn nhiều so với một pha bóng đỉnh cao. Table Tennis England không ngây thơ: họ biết rằng muốn có một lứa cầu thủ ở tuổi 15, họ phải đánh vào trí tưởng tượng của trẻ 5 tuổi từ hôm nay. Tôi đã theo chân các đội trẻ đủ lâu để biết hào quang đến sau, nước mắt đến trước. Một đứa trẻ xuất hiện trên TV là chuyện nhỏ; điều quan trọng là đứa trẻ ấy có còn đứng ở phòng tập khi ánh đèn đã tắt hay không. Vai trò của Nathan trong chương trình cũng đáng nhìn kỹ. Cậu bé không được chọn vì thành tích. Không có thông tin nào về tỷ lệ thắng, chức vô địch, hay chỉ số vượt trội. Cậu được chọn bởi nhà sản xuất thấy cậu "hoàn hảo" cho khuôn hình – một lựa chọn thiên về sự tự nhiên, gương mặt, khả năng tương tác trước máy quay hơn là tiềm năng thể thao. Điều đó không làm giảm giá trị trải nghiệm của Nathan; trái lại, nó cho thấy một cách khác để giữ chân trẻ trong hệ thống: cho chúng thấy rằng bóng bàn có thể đưa chúng đến những nơi thú vị, mà không cần chờ đến lúc chiến thắng. Giới hạn của mẩu tin này cũng rõ ràng. Không có bất kỳ dữ liệu thi đấu nào cho phép ta đánh giá Nathan Bloom như một vận động viên tiềm năng. Một lần xuất hiện trên CBeebies không phải là bước đệm vào đội tuyển quốc gia, và việc gán cho nó ý nghĩa như vậy chính là cách mà truyền thông làm hỏng tuổi thơ của những đứa trẻ không có lỗi. Ở tuổi 16, người ta nhìn thấy ngôi sao. Ở tuổi 23, người ta mới thấy con người. Nathan mới 10 tuổi, và ta chưa cần biết cậu sẽ trở thành ai. Vậy mẩu tin này thực sự đáng giá bao nhiêu? Xét về giá trị thi đấu: gần như bằng không. Xét về giá trị ngành: nhỏ nhưng thật. Một buổi xuất hiện trên chương trình trẻ em không tạo ra doanh thu thiết bị hay thay đổi cục diện quốc tế, nhưng nó là một phần của hệ thống "mua tương lai" mà mọi quốc gia có nền bóng bàn lâu đời đều cần. Mỗi đứa trẻ xem tập phim đó và xin bố mẹ mua vợt, mỗi lớp năng khiếu tại Barnet có thêm một học viên đăng ký, đó là lúc mẩu tin hoàn thành nhiệm vụ. Có một chi tiết tôi giữ lại: ngày ghi hình là 11 tháng 4, trong khi chương trình phát sóng vào cuối tháng 9. Khoảng cách giữa buổi quay và buổi phát thường dài vài tháng, đủ để người lớn quên mất sự hào hứng ban đầu. Nhưng đứa trẻ 10 tuổi thì không quên. Đối với Nathan, buổi ghi hình có thể trở thành một cột mốc – không phải vì nó quan trọng với bóng bàn Anh, mà vì nó quan trọng với cậu bé. Năm năm sau, nếu Nathan vẫn còn ở phòng tập, cái ngày chơi bóng với quả bóng cho chó trước máy quay có lẽ sẽ là một trong những lý do khiến cậu kiên trì. Câu hỏi thật sự mà chúng ta cần đặt ra không phải là "Nathan có phải thần đồng không". Câu hỏi ấy nằm ngoài khả năng trả lời của mẩu tin này, và cũng không cần thiết. Câu hỏi nên là: khi ánh đèn trường quay tắt, có ai vẫn kiên nhẫn ngồi bên bàn, dạy cậu bé cách thua một trận đấu tập mà không gục ngã? Bởi vì ở tuổi 10, điều tốt nhất mà một hệ thống có thể làm cho một đứa trẻ không phải là đưa nó lên truyền hình, mà là khiến nó tin rằng bóng bàn là nơi nó thuộc về, ngay cả khi không ai đang nhìn. Cuộc đời một tài năng trẻ là chuỗi ngày bị lãng quên, đánh dấu bằng vài phút được nhớ đến. Mẩu tin CBeebies là một trong những phút ấy. Điều còn lại – toàn bộ phần còn lại – là thứ nằm ngoài mọi thông cáo báo chí. Và có lẽ, nhiệm vụ của những người làm bóng bàn không phải là tạo ra thêm nhiều khoảnh khắc lấp lánh, mà là làm cho những ngày lãng quên kia đủ ấm để một đứa trẻ không muốn rời đi.