Asiad 20 ngày 20/9: Đường vòng của tấm HCĐ kata và những khoảng trống dữ liệu

Bùi Ngọc Nhi bước vào lượt thi kata cá nhân nữ tại Asiad 20 với một suất trong bảng đấu loại. Cô thua một võ sĩ Nhật Bản. Với logic loại trực tiếp quen thuộc, thất bại ấy thường khép lại giấc mơ huy chương. Nhưng kata không vận hành theo cách đó. Bộ môn này dùng bảng đấu vớt, hay còn gọi là repechage, nơi người thua được trao cơ hội thứ hai. Từ cánh cửa hẹp ấy, Ngọc Nhi lần lượt vượt qua một võ sĩ Hàn Quốc, rồi một võ sĩ Singapore, để bước lên bục HCĐ. Đó là kết quả võ thuật duy nhất mà bản ghi chép kết quả ngày thi đấu 20/9 mô tả đủ để phân tích. Khi dữ liệu bắt đầu biết phản kháng, chiến thuật mới chịu mở miệng. Ở đây, dữ liệu phản kháng ngay từ tên gọi của bộ môn: kata là một nội dung trình diễn, được chấm theo độ khó và chất lượng thực hiện, chứ không phải một trận đối kháng. Áp logic thắng thua của kumite lên kata là một lỗi khung phân tích mà báo chí thể thao hàng ngày mắc phải khá thường xuyên. Ngày thi đấu đầu tiên tại Aichi-Nagoya khép lại với 31 bộ huy chương được trao. Đoàn thể thao Việt Nam có hai tấm HCĐ, Thái Lan sở hữu ba HCV. Bảng tổng sắp chỉ ghi những con số. Nhưng phía sau con số, có một tấm huy chương được xây bằng một con đường mà rất ít người hâm mộ hiểu đúng. Chuỗi kết quả của Ngọc Nhi cho ta một tín hiệu kỹ thuật rõ hơn phần lớn các bản tin tóm tắt. Nhật Bản là cường quốc karate kata toàn cầu, nơi tiêu chuẩn kỹ thuật được thiết lập. Hàn Quốc và Singapore thuộc nhóm thứ cấp. Việc một võ sĩ Việt Nam thua Nhật, rồi thắng Hàn và Singapore, đặt cô ngay dưới tầng cao nhất châu lục nhưng vững vàng ở đỉnh của tầng thứ hai. Đây không phải một lời khen ngoại giao. Nó là một vị trí đo được, và đo được nghĩa là có thể lên kế hoạch. Điều đáng nói là tấm HCĐ này không đến từ một màn trình diễn bùng nổ, mà từ khả năng đứng vững sau thất bại. Trong kata, sức nặng của một lần thi lại nằm ở sự ổn định tâm lý nhiều hơn ở độ khó bài thi. Một võ sĩ bị đẩy xuống bảng vớt thường phải thi thêm hai, ba lượt trong cùng một ngày. Thể lực và sự tập trung trở thành biến số thật, chứ không còn là chuyện hậu trường. Tôi từng mô phỏng tiếng hò reo cho một sân vận động không người, và nhận ra tràng vỗ tay lớn nhất đến từ số liệu. Bây giờ hãy tách riêng phần võ thuật khỏi phần còn lại của ngày thi đấu, vì đó là nơi khoảng trống lộ ra rõ nhất. Nguyễn Văn Sỹ vào chung kết changquan nam, một nội dung taolu của wushu, cũng là bộ môn chấm điểm theo độ khó và chất lượng thực hiện. Lọt vào chung kết ngụ ý một chuẩn mực tốp tám châu lục. Nhưng thứ hạng chung kết của anh không xuất hiện trong bản tin. Cả hai khả năng, một tấm huy chương hụt bị bỏ sót hoặc một kết quả chưa được công bố, đều để lại một khoảng trống trong bức tranh. Chu Văn Đức thi đấu kumite nam 60kg. Kumite là đối kháng thật, tính điểm theo đòn sạch và khả năng kiểm soát khoảng cách. Nhưng không một điểm số, không một tỷ số hiệp, không một kết quả nào được nêu. Hai nội dung sanda vòng loại cũng vậy. Sanda dùng luật của Liên đoàn Wushu Quốc tế (IWUF), cho phép đá, đấm và vật, tính điểm khác hẳn kickboxing chuyên nghiệp. Bản tin chỉ ghi "vòng loại" mà không có tên vận động viên, không có đối thủ, không có kết quả. Rồi đến MMA. Sự góp mặt của đoàn Việt Nam ở bộ môn này được liệt kê như một mục tham dự, không kèm trận đấu, không kèm vận động viên. Nếu thông tin này chính xác, nó là một tín hiệu chính sách đáng chú ý, bởi một môn võ tổng hợp hiện đại đang được thử nghiệm ở cấp châu lục. Giữa sân cỏ và đấu trường esport có một cây cầu vô hình, và tôi kiếm sống bằng cách chứng minh nó đang lung lay. Ở đây, cây cầu ấy nối võ thuật truyền thống với một môn thể thao non trẻ chưa có chỗ đứng ổn định trong chương trình đại hội. Đây là chỗ tôi phải đặt một câu hỏi khó chịu về chính bản tin đang lan truyền trong ngày. Hai tấm HCĐ của Việt Nam bị gộp vào một tiêu đề, nhưng chúng thuộc hai bộ môn khác hẳn nhau về bản chất: một là kata, nội dung trình diễn đã có lịch sử tại đấu trường châu lục; một là teqball, môn bóng trên bàn cong mà tính chính thức ở cấp huy chương Asiad vẫn cần được đối chiếu với danh sách chính thức của Hội đồng Olympic châu Á (OCA). Đặt cạnh nhau trong cùng một con số không sai về mặt thống kê, nhưng sai về mặt ý nghĩa. Cùng lúc, sự xuất hiện của MMA trong danh sách tham dự cũng đòi hỏi kiểm chứng. Theo kinh nghiệm theo dõi các kỳ đại hội của tôi, chương trình thi đấu của một kỳ Asian Games do OCA quyết định, và mọi thay đổi đều đi kèm thông báo chính thức. Một bản tin ngày không trích được nguồn cho những điểm này thì nên được đọc như một bản nháp, chứ không phải một bản kết. Nguồn dữ kiện quan trọng hơn nguồn cảm xúc. Nói vậy không có nghĩa tấm HCĐ của Ngọc Nhi bị xem nhẹ. Ngược lại, chính vì những kết quả khác mờ nhạt, tấm HCĐ kata trở thành điểm neo duy nhất có thể kiểm chứng. Nó cho thấy Việt Nam đang có một võ sĩ kata ở đúng ngưỡng cửa của nhóm dẫn đầu châu lục. Muốn vượt ngưỡng, cần đánh bại được một võ sĩ Nhật, hoặc ít nhất là rút ngắn khoảng cách với họ trong từng điểm kỹ thuật. Đó là một mục tiêu cụ thể, không phải một khẩu hiệu. Phía sau tất cả, câu chuyện ngày 20/9 nhắc tôi nhớ đến một lần tôi từng bị cộng đồng mạng gọi là "nhà tiên tri gà mờ" sau một dự đoán sai tại một kỳ World Cup. Tôi không xóa bài viết sai ấy, vì một kết luận sai vẫn là tài sản nếu nó chỉ ra được mình đã dựa trên dữ liệu nào. Một bản tin đưa ra con số mà không chỉ ra được nguồn cũng giống như vậy: nó chỉ đáng tin bằng lượng kiểm chứng đi kèm. Ở ngày thi đấu kế tiếp, những cái tên như Chu Văn Đức ở kumite, Nguyễn Văn Sỹ ở changquan, hay các võ sĩ sanda sẽ trở lại. Khi ấy, người hâm mộ nên đòi hỏi nhiều hơn một dòng kết quả. Họ có quyền được biết độ khó bài thi, điểm số kỹ thuật, diễn biến hiệp đấu, và cả tên đối thủ. Một tấm huy chương chỉ có ý nghĩa khi ta hiểu nó được xây bằng gì. Có một điều mà ngày đầu tiên của Asiad 20 để lại rất rõ: các nội dung võ thuật của Việt Nam đang đứng ở vị trí gần đỉnh châu lục, đủ để lọt vào bảng vớt, đủ để vào chung kết, nhưng chưa đủ để bước qua giới tuyến phía trên. Khoảng cách ấy không được lấp bằng lời động viên. Nó chỉ được lấp bằng dữ liệu, bằng phân tích từng đòn, từng điểm khó, và bằng việc dám nhìn thẳng vào con số thật của mình.