Bungie quay xe cứu Marathon: Cái giá của việc bán bản sắc để giành đám đông

Tháng Mười, Bungie tung bản cập nhật "Nightfall Refresh" cho Marathon. Tháng Mười Hai, "Symbiosis". Hai cột mốc vạch sẵn trên bản đồ, hai lần hẹn công khai với người chơi. Đằng sau chúng là một lời thú nhận tôi đã chờ suốt nhiều tháng: số người chơi Marathon không đạt kỳ vọng. Không phải thiếu một chút. Mà là kiểu thất vọng buộc Studio Head Poria Torkan và Giám đốc sản phẩm Josh Deane phải ngồi viết một lá thư ngỏ mang tên "The Next Chapter of Bungie".

Điều khiến tôi dừng lại nằm ở một nghịch lý ngay trên bề mặt: khi Marathon ra mắt, giới phê bình khen ngợi. Họ gọi nó là táo bạo, khác biệt, là thứ mà thể loại extraction shooter đang thiếu. Vậy mà chính những người chơi ấy lại quay lưng. Bảy năm theo dõi ngành dạy tôi một điều: lời khen của giới phê bình không phải nhiên liệu giữ người chơi ở lại. Nó chỉ là pháo hoa của tuần đầu tiên. Cú sốc không đến từ bàn thắng, mà từ chỗ chúng ta không dám nhìn.

Để hiểu vì sao cú pivot này quan trọng, cần đặt Marathon vào đúng chỗ của nó. Đây là một tựa game live-service thuộc thể loại extraction shooter – nơi người chơi vào bản đồ, thu thập chiến lợi phẩm, và phải trốn thoát thành công để giữ đồ. Bungie, studio đứng sau Destiny 2, đã dồn một nguồn lực khổng lồ về nhân sự và tài nguyên từ Destiny 2 sang Marathon. Họ công khai phủ nhận rằng Marathon được xây dựng để kế nhiệm Destiny. Lời phủ nhận ấy nghe thuyết phục về mặt truyền thông. Nhưng nhìn vào dòng chảy nhân sự thực tế, tôi thấy một câu chuyện khác.

Khi bạn rút nhân sự khỏi một tựa game live-service đang ở giai đoạn cuối vòng đời để dồn vào một tựa game mới, bạn đặt cược toàn bộ danh mục vào một quân cờ. Nếu quân cờ ấy không thắng, bạn không còn bàn cờ nào khác. Bungie giờ đây mô tả Marathon là một sản phẩm đa chế độ: PvE co-op, PvP cạnh tranh, và PvPvE. Trong năm đầu tiên. Ba trải nghiệm khác nhau, ba đối tượng khác nhau, một đội ngũ. Đây là điểm tôi muốn mổ xẻ, bởi nó mang tầm vóc định nghĩa lại toàn bộ phạm vi sản phẩm, chứ không đơn thuần là một lần cân bằng sức mạnh.

Cách Bungie xây dựng bản sắc ban đầu đáng để mổ xẻ. Marathon được định vị như một extraction shooter thuần. Đó là linh hồn của nó. Extraction shooter sống bằng cảm giác mất mát – bạn mang theo thứ gì đó quý giá vào trận, và nếu thua, bạn mất nó thật. Chính cảm giác rủi ro cao ấy tạo nên cộng đồng gắn bó. Những người chơi trung thành của thể loại này không đến để được vuốt ve. Họ đến để bị thử thách. Trong ghi chép phân tích của mình, tôi luôn đánh dấu một nhóm người chơi "trân trọng sự khác biệt" của tựa game so với phần còn lại của thị trường.

Và đây là điểm mấu chốt: khi bạn mở rộng một sản phẩm để thu hút đám đông, bạn có nguy cơ làm loãng chính thứ đã khiến nhóm trung thành chọn bạn. Đây là bài toán "broaden to grow" kinh điển. Nó không sai về mặt logic kinh doanh. Nhưng nó có một cái bẫy chết người: nhóm trung thành cảm nhận được sự pha loãng trước khi nhóm mới kịp đến. Họ rời đi đầu tiên. Và khi họ rời đi, bạn mất luôn cả cộng đồng lẫn lý do tồn tại.

Bungie nói họ muốn người chơi có "nhiều quyền kiểm soát hơn đối với cách họ tương tác với thế giới". Nghe hay. Nhưng dịch ra ngôn ngữ thiết kế, đó là: chúng tôi sẽ biến một trải nghiệm khắc nghiệt thành nhiều trải nghiệm dễ tiếp cận hơn. Với một tựa extraction shooter, đây là thao tác rủi ro cao. Bạn không thể vừa là Tarkov, vừa là một game PvE thư giãn, vừa là một game PvP cạnh tranh, mà không làm phân mảnh nguồn lực phát triển. Ba chế độ trong năm đầu tiên là một lời hứa khổng lồ với đội ngũ có hạn.

Nói về chế độ PvP cạnh tranh – đây là chi tiết duy nhất trong toàn bộ câu chuyện có mầm mống liên quan đến esports. Nhưng tôi phải thẳng thắn: không có hệ thống xếp hạng, không có giải đấu, không có hạ tầng khán giả nào được nhắc đến. Đây là một mầm cây, không phải một khu rừng. Người ta có thể mơ về một tương lai Marathon trở thành bộ môn thi đấu, nhưng hiện tại không có gì chống lưng cho giấc mơ đó. Nếu một tựa game chưa từng có hệ sinh thái đấu trường, việc gọi nó là "esports" chỉ là đặt tên trước cho một thứ chưa tồn tại.

Điều gì thực sự xảy ra ở đây? Tôi cho rằng có ba lớp vấn đề chồng lên nhau. Lớp thứ nhất là thời điểm. Bungie tung ra một tựa extraction shooter mới trong giai đoạn thị trường thể loại này đã bão hòa. Người chơi đã có những lựa chọn gắn bó hàng năm trời. Lớp thứ hai là kỳ vọng. Khi bạn là studio của Destiny, người ta mặc định sản phẩm tiếp theo của bạn phải vĩ đại gấp đôi. Lớp thứ ba – và đây là lớp quan trọng nhất – là bản sắc. Marathon không thất bại vì nó dở. Nó thất bại vì nó chưa quyết định mình là ai.

Có một đặc điểm về thể loại extraction shooter mà giới phân tích ít khi nói thẳng: đây là thể loại có "trần" người chơi thấp hơn so với shooter truyền thống. Người chơi phải chấp nhận mất mát, phải học bản đồ, phải chịu đựng áp lực tâm lý. Rào cản gia nhập cao. Một tựa game như vậy khó có thể đạt được quy mô người chơi khổng lồ mà Bungie cần để nuôi một live-service đắt đỏ. Đây có thể chính là bài toán gốc mà Bungie đang loay hoay giải.

Và đây là chỗ nguy hiểm: khi một tựa extraction shooter được thiết kế lại để có "trần" cao hơn, nó thường đánh mất luôn thứ khiến nó đặc biệt. Bạn không thể vừa giữ được cảm giác căng thẳng của Tarkov, vừa có được sự thoải mái của một game PvE. Hai thứ đó đối chọi nhau ở tầng thiết kế cốt lõi. Người chơi PvE tìm sự thư giãn. Người chơi PvPvE tìm sự rủi ro. Đặt hai nhóm vào cùng một sản phẩm và hy vọng họ chung sống hòa bình là một canh bạc tâm lý, không chỉ là một canh bạc kỹ thuật.

Tôi đã theo dõi nhiều tựa game live-service rơi vào cùng một cái bẫy này trong bảy năm qua. Giai đoạn đầu, chúng được ca ngợi vì sự khác biệt. Giai đoạn sau, chúng bị điều chỉnh để giống phần còn lại của thị trường. Và khi chúng giống phần còn lại, không ai còn lý do chọn chúng nữa. Góc Bóng Đá Nóng dạy tôi rằng góc nhìn quan trọng hơn góc sân. Ở đây, góc nhìn của Bungie đang bị bóp méo bởi áp lực doanh thu, không phải bởi một tầm nhìn sáng tạo.

Có một điểm nữa mà ít người để ý. Việc Bungie chủ động phủ nhận Marathon là "kẻ kế nhiệm Destiny" không chỉ là một câu nói truyền thông. Nó là một thao tác quản trị rủi ro danh tiếng. Cộng đồng Destiny đang lo lắng vì nguồn lực bị rút khỏi tựa game họ yêu. Bungie cần trấn an họ rằng Destiny không bị bỏ rơi. Nhưng đồng thời, bằng cách dồn nhân sự sang Marathon, Bungie đã tự thu hẹp danh mục đầu tư của mình. Giờ đây, số phận tài chính của studio phụ thuộc nặng nề hơn vào một sản phẩm chưa đạt kỳ vọng. Đây là rủi ro tập trung danh mục ở mức cao.

Giờ đến phần tôi có thể sai. Số đông đang đọc câu chuyện này như một cú U-turn thất bại – Bungie hoảng loạn, quay xe, cố cứu vãn. Tôi không chắc điều đó đúng. Có một cách đọc khác: việc chuyển sang đa chế độ có thể là quyết định đúng, chỉ là nó đến muộn và được truyền thông sai cách.

Hãy tưởng tượng Bungie ra mắt Marathon ngay từ đầu với ba chế độ. Khi đó, không ai kỳ vọng nó là một extraction shooter thuần. Không có cộng đồng trung thành nào cảm thấy bị phản bội khi chế độ PvE xuất hiện. Vấn đề của Bungie không nằm ở việc mở rộng, mà ở chỗ họ mở rộng sau khi đã hứa hẹn một bản sắc khác. Đây là lỗi của định vị, không phải lỗi của sản phẩm.

Và đây là chỗ tôi tự phản biện: nếu nhóm trung thành vốn nhỏ, liệu việc giữ họ có thực sự đáng giá hơn việc mở rộng? Về mặt thuần túy kinh tế, câu trả lời có thể là không. Một tựa live-service cần số lượng người chơi lớn để nuôi vòng đời nội dung. Giữ một trăm nghìn người trung thành không đủ trả hóa đơn cho một studio cỡ Bungie. Vậy nên, có thể cú pivot này không phải sai lầm, mà là tính toán đúng trong một tình huống không có lựa chọn tốt.

Điều tôi chắc chắn là: Bungie đang đặt cược rằng họ có thể giữ nhóm trung thành trong khi mở cửa cho nhóm mới. Tôi nghi ngờ điều đó. Lịch sử ngành game cho thấy bạn thường phải chọn một. Một bài viết gây tẩy chay là một bài viết đang chạm vào ai đó – và tôi nghĩ cú pivot của Bungie đang chạm đúng vào nỗi sợ lớn nhất của nhóm người chơi đã tin họ từ đầu.

Hai cột mốc tháng Mười và tháng Mười Hai sẽ là phép thử thật. Nếu "Nightfall Refresh" và "Symbiosis" kéo được người chơi trở lại, Bungie đã đúng. Nếu không, chúng ta sẽ chứng kiến một trong những studio huyền thoại học bài học đắt nhất của ngành: bạn không thể hàn gắn một bản sắc bị nứt bằng cách thêm nhiều chế độ. Câu hỏi tôi để lại cho những người làm game và người chơi: liệu một tựa game có thể trung thành với bản sắc gốc mà vẫn mở rộng được không, hay đó luôn là lựa chọn giữa linh hồn và sự sống?