Nhật Bản và Iran toàn thắng vòng bảng bóng chuyền nam châu Á, Đài Bắc Trung Hoa có thắng lợi đầu tiên

Fukuoka, những ngày đầu vòng bảng. Nishida Yuji khép lại trận gặp Australia với 16 điểm và tỷ lệ dứt điểm thành công 82%. Ran Takahashi ghi 13 điểm, trong đó có 5 pha giao bóng ăn điểm trực tiếp trước Bahrain. Nhật Bản rời sân mà không để mất set nào. Ở bảng bên kia, Iran cũng đi qua các lượt trận đầu mà không thua set, với Poriya Khanzadeh ghi 20 điểm từ vị trí đối chuyền và hai tay đập biên mỗi người 11 điểm.

Tôi ngồi ở khu vực báo chí của nhà thi đấu, và thứ khiến tôi chú ý không phải những pha dứt điểm. Đó là cách các đội trưởng giữ nhịp cho đội mình. Chang Yu-Sheng, đội trưởng Đài Bắc Trung Hoa, ghi 6 pha chắn trong trận thắng đầu tiên của đội. Vinith Charles, đội trưởng Ấn Độ, gom 19 điểm, trong đó có cả những pha chắn ăn điểm trực tiếp. Không bản tin tổng hợp nào trước giải đề cập tới hai cái tên ấy.

Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á lần này do Fukuoka đăng cai, và suất dự Olympic 2028 cùng World Cup 2027 phụ thuộc trực tiếp vào kết quả tại đây. Thể thức tính điểm quen thuộc: thắng 3-0 hoặc 3-1 được 3 điểm, thắng 3-2 được 2 điểm, thua 3-2 vẫn có 1 điểm. Đội nhất mỗi bảng vào thẳng tứ kết, còn các suất thứ ba phải chờ kết quả của những bảng còn lại. Nhật Bản có lợi thế sân nhà, lịch đấu thưa và gần như không phải di chuyển. Với một giải kéo dài nhiều ngày, lợi thế đó lớn hơn nhiều so với việc được xếp vào một bảng nhẹ.

Đọc kỹ bảng thống kê sau các lượt trận đầu, một điều hiện ra khá rõ: các chỉ số đang kể câu chuyện của những cá nhân, không phải của hệ thống. Không có tỷ lệ chuyền một tốt, không có tỷ lệ cứu bóng, không có tỷ trọng tấn công phân bổ theo từng vị trí. Cái ta có là hiệu suất dứt điểm của Nishida trước Australia, 5 pha giao bóng ăn điểm của Takahashi trước Bahrain, 20 điểm của Khanzadeh cho Iran. Đó đều là những chỉ số đẹp, và đều là những chỉ số dễ đo nhất trong môn bóng chuyền.

Đài Bắc Trung Hoa thắng trận đầu tiên nhờ hàng chắn của đội trưởng và sức tấn công của tay đập biên. Sáu pha chắn trước Qatar là tín hiệu tốt, nhưng nó không bảo đảm hàng chắn ấy giữ được nhịp trước một đối thủ giao bóng mạnh hơn. Ấn Độ có Vinith Charles, nhưng số phận của họ ở vòng này lại nằm ở trận Oman – Bahrain, tức nằm ngoài tay đập của chính họ. Australia, Bahrain và Qatar đều là những đối thủ mà Nhật Bản và Iran vượt qua mà không để mất set nào.

Dữ liệu không biết nói dối, nhưng người chọn dữ liệu thì rất biết cách nói dối. Tỷ lệ dứt điểm thành công 82% trước Australia đẹp đến mức khiến người ta quên rằng chưa ai kiểm tra được hàng chuyền một của Nhật Bản trước một làn giao bóng thật sự gây áp lực. Chưa có bảng thống kê nào điều chỉnh theo sức mạnh đối thủ, và đó là lý do tôi vẫn chờ các trận knock-out trước khi tin vào bất kỳ xu hướng nào.

Điều đáng chú ý là giải năm nay chưa cho thấy một phát kiến chiến thuật nào. Vòng bảng kiểm tra thể lực, độ ổn định của từng cá nhân và khả năng giữ nhịp; nó không kiểm tra khả năng thích ứng. Nhật Bản thắng bằng Nishida. Iran thắng bằng Khanzadeh. Đài Bắc Trung Hoa thắng bằng Chang Yu-Sheng. Ba đội, ba điểm tựa, và cả ba điểm tựa đều đủ già để một giải đấu hai tuần trở thành bài kiểm tra thể lực thật sự chứ không phải bài kiểm tra kỹ thuật.

Moskva dạy tôi rằng: lạc đường thường là cách duy nhất để tìm ra đúng ngõ. Ngày trước, tôi từng tin vào bảng thống kê vì nó gọn gàng và dễ trích dẫn. Sau đó tôi nhận ra phần lớn công việc thật sự nằm ở những đoạn băng không có gì đặc biệt: một pha đỡ bóng hỏng, một nhịp chuyền lệch, một lần đổi người không ai ghi lại. Với người xem, giá trị của một trận đấu thường nằm ở những thứ không bao giờ lọt vào bảng số liệu.

Người hâm mộ không cần sân đấu, họ chỉ cần một thứ để tin. Đó là lý do tôi viết. Ở Fukuoka, thứ đáng tin nhất trong những ngày tới có thể sẽ không phải là một tỷ lệ dứt điểm, mà là việc một đội dám thay hệ thống thay vì thay người. Bóng chuyền châu Á đã quen với việc các ngôi sao quyết định trận đấu vòng bảng, còn hệ thống quyết định các trận knock-out. Nếu lần này vẫn vậy, giải đấu sẽ khép lại theo đúng kịch bản cũ. Còn nếu không, chúng ta sẽ có một mùa hè đáng để xem lại băng ghi hình.