Zidane thắng trận ra mắt cùng Pháp: dấu ấn thật nằm ngoài sân cỏ, nỗi lo nằm ở đầu gối Mbappe

Khoảng phút 55 ở Istanbul, Kylian Mbappe đưa Pháp vượt lên 1-0 trong trận ra quân bảng A1 UEFA Nations League. Bốn phút sau, anh rời sân, một tay đặt lên đầu gối, bước đi mất nhịp. Các ống kính lập tức bỏ tỷ số để chạy theo đôi chân ấy, còn ban huấn luyện Pháp thì bắt đầu tính lại mọi phương án tấn công cho những ngày tới. Ở Clairefontaine, vài ngày trước đó, khung hình được chia sẻ nhiều nhất lại không thuộc về một sơ đồ chiến thuật. Zinedine Zidane, 54 tuổi, mặc áo tập, đứng giữa vòng tròn cầu thủ, tự chuyền bóng cho học trò dứt điểm. Ông chạy mẫu, dừng lại, chỉnh cách đặt chân, rồi chuyền tiếp. Trên sân Michel Platini và Pierre Pibarot, tuần làm việc đầu tiên của kỷ nguyên mới ở đội tuyển Pháp được ghi lại bằng hình ảnh một người đàn ông chịu khó làm mẫu. Đây là chi tiết đáng giá nhất của cả tuần lễ, và cũng là chi tiết dễ bị bỏ qua nhất khi bảng kết quả đã in xong. Zidane nhận đội trong hoàn cảnh một triều đại dài 14 năm vừa khép lại. Đội tuyển Pháp của Didier Deschamps kết thúc chu kỳ với bộ khung ổn định, thành tích lớn và một lối chơi bị chỉ trích vì thực dụng. Người kế nhiệm không đến để dọn sạch mọi thứ; ông đến để kế thừa rồi chỉnh sửa, và sự khác biệt trong tuần đầu tiên nằm ở cách làm việc nhiều hơn là ở sơ đồ. Đội ngũ cộng sự nói lên phần lớn câu chuyện đó. Zidane mang theo David Bettoni và Fabien Barthez, tạo thành một bộ khung quen thuộc. Ông trực tiếp đứng ra làm mẫu các bài tập kỹ thuật, chuyền bóng cho cầu thủ sút, liên tục dừng buổi tập để chỉnh động tác. Với một đội tuyển vừa trải qua hơn một thập kỷ dưới cùng một người, đây là tín hiệu về văn hóa phòng tập nhiều hơn là về chiến thuật thi đấu. Bảng A1 mùa này gồm Pháp, Italy, Bỉ và Thổ Nhĩ Kỳ. Không có đội nào dễ chịu, và một tuần thi đấu quốc tế đủ để thay đổi hoàn toàn trạng thái tâm lý của cả một liên đoàn. Kết quả lượt đầu: Pháp thắng Thổ Nhĩ Kỳ 1-0 trên sân khách; Bỉ thắng Italy 2-0 ngay trên đất Italy. Ở Clairefontaine, Dayot Upamecano, Maxence Lacroix và thủ môn tân binh Jean Butez đều dành cho tân huấn luyện viên những phát biểu mang tính ngưỡng mộ. Guillaume Restes cũng nằm trong nhóm được chú ý. Trong các buổi họp, Zidane nhấn mạnh lịch sử của đội tuyển Pháp và sự kết nối với các lứa trẻ. Đó là cách đặt vấn đề mang tính kế thừa, không phải đập đi xây lại. Trên sân, trận đấu của Pháp được mô tả là thận trọng hơn là cách mạng. Đội khách kiểm soát những quãng bóng dài, giữ tổ chức, kiên nhẫn chờ khoảng trống và chỉ để lộ những pha phối hợp tấn công nhỏ, rời rạc. Không có con số kiểm soát bóng, không có xG, không có PPDA, nghĩa là không có cách nào đo được cường độ pressing hay chất lượng cơ hội tạo ra. Một chiến thắng 1-0 trước đối thủ phải chơi thiếu người trong ba phút cuối là kết quả tích cực, nhưng biên độ an toàn của nó rất mỏng. Thổ Nhĩ Kỳ không hề sụp đổ. Đội chủ nhà giữ cự ly, chấp nhận nhường bóng và tìm cách kéo trận đấu vào những pha bóng cố định. Họ chỉ mất kiểm soát ở đúng khoảnh khắc quyết định: phút 87, thủ môn Ugurcan Cakir dùng tay bắt bóng ngoài vòng cấm trong một pha bay người cản phá. Đây là tình huống DOGSO kinh điển, ngăn chặn một cơ hội ghi bàn rõ ràng, và theo luật, hình phạt là thẻ đỏ kèm án treo giò tối thiểu một trận. Hệ quả không nằm ở trận đã kết thúc, mà ở trận kế tiếp: Thổ Nhĩ Kỳ mất thủ môn số một và phải xoay sang phương án dự phòng trong một bảng đấu nơi mọi sai số đều bị trừng phạt. Mbappe ghi bàn ở phút 54, rời sân ở phút 59. Bàn thắng xác nhận vị trí của anh như điểm tham chiếu duy nhất trong hệ thống tấn công của Pháp. Điều đáng nói nằm ở khoảng cách giữa hai mốc thời gian đó: năm phút. Trong năm phút ấy, giá trị tài sản của một câu lạc bộ châu Âu có thể thay đổi, kế hoạch tấn công của một đội tuyển có thể bị viết lại, và một tuần truyền thông có thể đổi hướng hoàn toàn. Chấn thương đầu gối, nếu nghiêm trọng, sẽ là cú sốc kép: với Pháp trong bảng A1, và với câu lạc bộ của anh trong giai đoạn lịch thi đấu dày đặc. Câu chuyện này có tên quen thuộc: hội chứng FIFA virus. Không có thông tin về sơ đồ xuất phát của Pháp trong bản tin này, và đó là một khoảng trống đáng kể. Với một huấn luyện viên mới, sơ đồ là thứ dễ quan sát nhất và cũng dễ bị suy diễn nhất. Cấu trúc 4-3-3 hay 4-2-3-1 với Mbappe lệch trái đều chỉ là giả thuyết; thứ duy nhất có thể khẳng định là vai trò trung tâm của anh trong mọi phương án tấn công. Điều đáng lo với Pháp nằm ở chiều sâu tấn công. Danh sách phương án thay thế cho Mbappe không được nêu trong bản tin, và Zidane sẽ phải chọn giữa việc giữ nguyên cấu trúc rồi thay người tương ứng, hoặc thay đổi cách tiếp cận để phân tán trách nhiệm ghi bàn. Với một đội tuyển từng sống bằng một ngôi sao, phương án thứ hai đòi hỏi nhiều tuần làm việc hơn những gì ông đang có. Cần nói thẳng rằng 90 phút ở Istanbul chưa cho thấy một Pháp mới về mặt cấu trúc. Đội bóng vẫn giữ khối đội hình chặt, vẫn ưu tiên an toàn trước khi mạo hiểm, vẫn dựa vào một ngôi sao tấn công để mở khóa trận đấu. Zidane chưa đụng đến những điều đó, và cũng chưa cần đụng. Thứ ông thay đổi trước tiên là môi trường làm việc: cường độ buổi tập, vai trò của ban huấn luyện, mức độ xuất hiện trực tiếp của người đứng đầu. Ở trận còn lại của bảng, Bỉ thắng Italy 2-0 ngay tại Italy trong trận ra mắt của Mark van Bommel. Dodi Lukebakio và Mika Godts ghi bàn, hai cái tên nói lên nhiều điều về cách Bỉ đang chuyển mình: bớt phụ thuộc vào thế hệ cũ, tăng tốc ở các tuyến. Với Roberto Mancini, khởi đầu nhiệm kỳ thứ hai cùng Italy bằng một thất bại trên sân nhà là kịch bản tệ nhất có thể hình dung. Áp lực lên ông không đến từ bảng xếp hạng sau một vòng, mà từ ký ức của chính nền bóng đá này về những chu kỳ đổ vỡ. Ở League B, Bắc Ireland có chiến thắng đầu tiên sau 11 lần thử sức, với Pierce Charles và Shea Charles nằm trong nhóm được nhắc đến. Georgia của Khvicha Kvaratskhelia là đối thủ của họ trong bảng. Nghe thì nhỏ, nhưng với một đội bóng ở tầng dưới của bóng đá châu Âu, một chiến thắng muộn như vậy có thể là điểm xoay về tâm lý cho cả chiến dịch. Ở cấp độ này, tiền không mua được sự tự tin; chỉ kết quả mới mua được. Về khía cạnh luật lệ, sự kiện đáng chú ý nhất của lượt trận là tấm thẻ đỏ của thủ môn Thổ Nhĩ Kỳ. Không có vấn đề công bằng tài chính, không có chuyện đăng ký cầu thủ, không có nghi vấn về tiêu chuẩn dự thi. Đây thuần túy là câu chuyện kỷ luật và chiều sâu đội hình. Kịch bản trung tính nhất: Cakir nhận án treo giò một trận, Thổ Nhĩ Kỳ xoay thủ môn dự phòng, mọi thứ tiếp tục. Kịch bản xấu: án treo giò kéo dài, kèm thêm vấn đề kỷ luật khác, và đội bóng rơi vào vòng xoáy. Về phía Pháp, hiệu ứng Zidane có giá trị thương mại rõ ràng. Sự chú ý của truyền thông quốc tế tăng lên, giá trị bản quyền và tài trợ quanh các trận đấu của đội tuyển Pháp có cơ hội tăng theo, và việc ông chủ động kết nối với các lứa trẻ củng cố chuỗi đào tạo vốn đã mạnh của bóng đá Pháp. Nhưng đây là những hiệu ứng ngắn hạn, gắn chặt với kết quả. Thương hiệu của một huấn luyện viên không thay thế được bàn thắng. Theo dõi các buổi tập mở và các trận đấu của Pháp trong nhiều năm, tôi thấy một quy luật khá ổn định: những thay đổi huấn luyện viên ở cấp đội tuyển chỉ thực sự hiện ra từ trận thứ ba trở đi, khi đối thủ bắt đầu điều chỉnh theo cấu trúc mới và khi danh sách lực lượng buộc phải xoay. Một tuần và một trận chưa đủ để kết luận điều gì. Số liệu không biết nói dối, nhưng người đọc số liệu thì có, và trong trường hợp này, vấn đề còn cơ bản hơn: chẳng có con số nào để đọc. Những gì truyền thông đang làm là làm đẹp cho một chiến thắng 1-0 trước đối thủ phải chơi thiếu người trong ba phút cuối. Các bài viết tập trung vào giày tập, vào sự hiện diện của Zidane, vào những câu nói ngưỡng mộ của cầu thủ. Không ai hỏi Pháp tạo được bao nhiêu cơ hội, cường độ pressing ra sao, hay tuyến giữa chuyển trạng thái thế nào. Không ai hỏi, một phần vì không ai trả lời được: dữ liệu quá trình không tồn tại trong bản tin này. Bóng ma không biến mất, chúng chỉ đổi màu áo đấu. Pháp dưới thời Deschamps sống bằng tổ chức, kiên nhẫn và một ngôi sao tấn công. Pháp trong trận đầu dưới thời Zidane cũng sống bằng tổ chức, kiên nhẫn và một ngôi sao tấn công. Đó là dữ kiện, không phải lời chỉ trích. Và nếu Mbappe vắng mặt ở trận tới, thử nghiệm thực sự của Zidane sẽ bắt đầu, ở phòng y tế chứ không phải ở sân tập. Cần thêm một ghi chú nghề nghiệp. Nguồn của những chi tiết nêu trên chưa được tôi đối chiếu độc lập ở cấp thứ hai. Một số điểm, như nhiệm kỳ thứ hai của Mancini cùng Italy, hay việc Mark van Bommel dẫn dắt Bỉ, cần được xác minh bằng nguồn chính thức trước khi bất kỳ kết luận nào được đóng băng. Cấu trúc dữ liệu ở đây mới đạt một lớp chứng cứ, chưa đủ hai lớp như tiêu chuẩn tôi vẫn áp dụng. Ba thứ cần theo dõi trong cửa sổ thi đấu tới: kết quả chụp chiếu đầu gối của Mbappe, hình dạng đội hình Pháp trong trận thứ hai nơi Zidane buộc phải cho thấy dấu ấn chiến thuật chứ không chỉ là sự hiện diện, và trận kế tiếp của Italy dưới thời Mancini, nơi một kết quả xấu sẽ biến áp lực thành khủng hoảng. Câu hỏi thật của kỷ nguyên Zidane sẽ xuất hiện khi Mbappe không có mặt: đội tuyển Pháp còn lại gì?